Kiedy byłam mała chodziłam do przedszkola.  Mama i tata pracowali, więc wysłanie mnie i siostry do przedszkola było dla nich optymalnym rozwiązaniem. Czy myśleli, że przedszkole dobrze wpływa na mój rozwój- chyba nawet się nad tym nie zastanawiali. Większość rodziców traktuje przedszkole jako miejsce, gdzie zostawia się dziecko bezpiecznie i pod fachową opieką, kiedy nie można się nim opiekować. Jednakże w całej Europie , w tym  także i w Polsce daje się zauważyć tendencja do szukania w przedszkolu nie tylko opieki ale przede wszystkim możliwości lepszego rozwoju dziecka już we wczesnym dzieciństwie.

 

 

Czym właściwie jest przedszkole? 

W polskim prawie zdefiniowano przedszkole jako placówkę oświatową, „nieobowiązkową quasi - szkołę dla  dzieci w wieku od 3 do 6 lat” podlegającą wszystkim rygorom  prawa oświatowego. Prowadzenie przedszkoli publicznych jest zadaniem własnym gmin tak jak i prowadzenie szkół podstawowych oraz gimnazjów., ale jest zadaniem nieobowiązkowym z wyjątkiem tzw.”zerówek”. Oznacza to, że , ze gmina może ale nie musi publicznego przedszkola prowadzić- wszystko w tej mierze zależy od  decyzji rady gminy. Wiele przedszkoli w miastach , ale przede wszystkim na wsiach zostało zlikwidowanych. Jako główne przyczyny podawane są: niż demograficzny i koszty utrzymania.

W tej sytuacji rozwiązaniem mogłyby być tak zwane alternatywne formy wychowania przedszkolnego.

Dziś jedyną alternatywę dla przedszkoli publicznych prowadzonych przez gminy stanowią inne przedszkola publiczne prowadzone najczęściej przez zgromadzenia zakonne, albo przedszkola niepubliczne. Oczywiście tych nowych typów przedszkoli najwięcej jest w dużych miastach i w zasadzie nie ma ich na wsi. Warto by zatem pomyśleć  o jeszcze bardziej uproszczonych formach, które opłacałoby się organizować nawet dla niewielkiej liczby dzieci, co podniesie stopień upowszechnienia edukacji przedszkolnej wśród dzieci 3-5 letnich. W Europie pod tym względem wyglądamy mizernie – jedynie 20% dzieci w wieku 3 lat i 38% 5-latków  korzysta z przedszkoli co stawia nas na ostatnim miejscu wśród krajów Unii Europejskiej.

W niektórych krajach UE dzieci od trzeciego roku życia wręcz masowo uczęszczają do przedszkoli.   Należy przy tym pamiętać, że w przytoczonych badaniach uwzględnione są wszelkie formy przedszkoli, istniejące w danym kraju.Za formę przedszkolną przyjęto legalnie działającą formę pozadomowej opieki i edukacji oferowaną dla dzieci przed rozpoczęciem obowiązkowej nauki w szkole. We wszystkich krajach placówki przedszkolne korzystają z przewodników, podręczników, zaleceń lub wytycznych. Są one przygotowywane przez władze sprawujące nadzór nad edukacją przedszkolna w danym kraju lub przez wydawnictwa. W większości krajów oficjalne dokumenty definiują ogólne cele edukacji przedszkolnej takie jak : rozwój społeczno-emocjonalny, przystosowanie do życia w szkole, rozwój fizyczny, rozwój zdolności umysłowych, rozwój kreatywności i stosunki z otoczeniem. Równocześnie można wyodrębnić co najmniej 5 obszarów , w których dzieci powinny zdobywać wiedzę i umiejętności w ramach edukacji przedszkolnej. Są to: język w mowie i pismie, matematyka, wprowadzenie do przedmiotów artystycznych, wprowadzenie do przedmiotów przyrodniczych oraz wychowanie fizyczne. Wiek dojrzałości szkolnej w  większości krajów UE przypada na lata 6-7 lat, choć w Wielkiej Brytanii dzieci rozpoczynają naukę w szkole już od 4-tego roku życia.

Mówiąc o tak zdefiniowanym  przedszkolu :

-         W Austrii obowiązek szkolny rozpoczyna się od 6-tego roku życia. Dla dzieci od 1 do 3 lat oferowane są miejsca w żłobkach (krippen), natomiast dzieci od 3 do 6-ciu lat mogą uczęszczać do placówek przedszkolnych  tzw. „kindergarten”. Zatrudniają one wychowawców z kwalifikacjami pedagogicznymi, ale nie mają statusu szkoły. Wychowawcy nie są nauczycielami.

-         w Belgii obowiązek szkolny rozpoczyna się od 6-tego roku życia. Dla dzieci od 3 miesięcy do 2,5 lat prowadzone są żłobki lub ośrodki opieki dziennej i zabawy (creches, kinderdagverblijf, krippen),które  nie podlegają żadnym wymogom oświatowym. Dla dzieci od 2,5 do 6-ciu lat organizuje się przedszkola (enseignement maternel, kleuteronderwijs, kindergarten), które podobnie jak w Polsce są rodzajem szkoły,

-         w Czeskiej Republice obowiązek szkolny rozpoczyna się od 6-tego roku życia. Dla dzieci od 2 do 3 lat organizowane są żłobki (DENNI JESLE), a dla dzieci od 3 do 6 lat przedszkola o statusie szkoły`(MATERSKA SKOLA)

-         na Cyprze obowiązek szkolny rozpoczyna się od 6-tego roku życia. Dzieci od 3 miesięcy do 6 lat mogą uczęszczać do ośrodków dziennej opieki (PAIDOKOMIKOI), które są całkowicie poza systemem oświaty. Jednocześnie dla dzieci od 3 do 6 lat tworzy się przedszkola o charakterze szkoły (NIPIAGOGEIA).

-         w Danii obowiązek szkolny rozpoczyna się od 7-mego roku życia. Wychowanie przedszkolne realizowane jest w różnego rodzaju placówkach, które muszą zatrudniać  kadrę o kwalifikacjach pedagogicznych, ale nie są rodzajem szkoły: VUGGESTUER dla dzieci od 3 miesięcy do 3 lat., ALDERSINTEGREREDE INSTITUTIONER dla  dzieci od 6-ciu miesięcy do6-ciu lat, lub BORNEHAVER dla dzieci od 3 do 6-ciu lat. Wychowawcy nie prowadzą dzienników, ani nie realizują narzuconego oświatowymi przepisami programu zajęć i nie posiadają statusu nauczyciela. Dopiero praca z dzieckiem 6-cio letnim , przygotowująca je do szkoły, traktowana jest jak edukacja a wychowawcy mają prawo do tytułu nauczyciela.. Dla dzieci 6-cioletnich tworzy się zerówki BORNEHAVEKLASSEN

-         W Estonii dla dzieci od 1 do 7 lat tworzone są placówki opieki i zabawy nie mające statusu szkoły , ale zatrudniające kadrę o kwalifikacjach pedagogicznych. Dzieci do 5 do 7 lat mogą też uczęszczać do przedszkoli o statusie szkoły lub klas przedszkolnych w szkołach przygotowujących do obowiązku szkolnego.

-         W Finlandii dla dzieci od 6 miesięcy do lat 7 organizuje się opiekę w dwóch rodzajach placówek ( paiva koti lub daghem), które nie mają statusu szkoły, ale zatrudniają kadrę z odpowiednimi kwalifikacjami.

-         We Francji istnieją żłobki dla dzieci od 0 do 3 lat oraz  przedszkola o statusie szkoły lub klasy przedszkolne w szkołach przeznaczone dla dzieci od 2 do 6 lat.

-         w Niemczech  dla dzieci do lat trzech oferuje się miejsca w żłobkach, a od 3-6 lat w wielu formach edukacji przedszkolnej. Tu podobnie jak w Danii obowiązuje nakaz zatrudniania kadry z odpowiednimi kwalifikacjami, ale nie jest to placówka  szkolna. Są przedszkola całodzienne, przedszkola na godziny, z wyżywieniem i bez wyżywienia, grupy zabaw itp., pracują w nich wychowawcy , którzy nie są nauczycielami. W dwóch landach uznano „zerówkę” za formę edukacji szkolnej a wychowawców za nauczycieli,

-         w Grecji istnieją różne rodzaje placówek zajmujących się dziećmi w wieku  przedszkolnym, ale są one traktowane jak ośrodki dziennej opieki i zabawy. Od kadry nie są wymagane kwalifikacje pedagogiczne, nie ma określonych prawem wymagań programowych. Niektóre z nich przyjmują dzieci od 0 do 6 lat, inne od 1 roku do 6 lat, jeszcze inne od 2,5 do 6-ciu lat. Istnieje oprócz tego sieć państwowych przedszkoli na prawach szkoły przeznaczonych dla dzieci od 4 do 6-ciu lat.

-         W Hiszpanii istnieją równolegle placówki o charakterze opiekuńczym i placówki przedszkolne o statusie szkoły. Do przedszkola edukacyjnego można zapisać dziecko już w wieku 3 miesięcy. Edukacja prowadzona jest w dwóch etapach ; I etap  od 3 miesięcy do 3 lat i II etap  od 3-6 lat  Większość tych placówek jest prywatna.

-         W Holandii dzieci do lat czterech mogą uczęszczać do trzech rodzajów placówek (kinderdagverblijven, halvedagopvang lub peuterspeelzalen), z których żadna nie podlega prawu ani kontroli oświatowej, nie musi też zatrudniać kadry z kwalifikacjami pedagogicznymi. Dla dzieci od lat czterech przewidziano placówkę przedszkolną o statusie szkoły (basisonderwijs). Jest ona obowiązkowa dla pięciolatków.

-         W Irlandii obowiązek szkolny rozpoczyna się od 6-tego roku życia. Dla dzieci od 3 miesiecy do 5-tego roku życia organizuje się placówki opieki dziennej ( day care lub day nurseries). , dla dzieci od 2,5 do 5 lat istnieją też tzw. grupy zabaw ,dla dzieci od 3 –6 lat placówki o statusie szkoły (playgroups for traveller children) lub klasy przedszkolne w szkołach I stopnia (infant classes in primary schools).

-         Na Litwie obowiązek szkolny rozpoczyna się według prawa wieku 6-ciu lub 7-miu lat. Dla dzieci w wieku od 1,5 do 3 lat organizuje się opiekę w placówkach przedszkolnych nazwanych „lopselis”, a dla dzieci od 3 do 7 lat w „darzelis”. Oba rodzaje placówek są częścią systemu oświaty i posiadają status szkoły.

-         W Luksemburgu obowiązek szkolny rozpoczyna się w 6-tym roku życia. Dla dzieci od 3 miesięcy do 4 lat prowadzi się ośrodki dziennej opieki (foyers de jour) , które nie są w systemie oświaty. Jednocześnie dla dzieci od 3-ciego roku życia organizuje się przedszkola o statusie szkoły (spillschoul). Spillchoul jest obowiązkowa do 4-tego roku  życia.

-         Na Łotwie obowiązek szkolny rozpoczyna się w 7-mym roku życia. Dla dzieci od lat 2-do 7-miu organizowane są przedszkola (bernu darzs) o statusie szkoły.

-         W Portugalii obowiązek szkolny rozpoczyna się w wieku 6 lat. Dla dzieci od 3 miesięcy do 3 lat oferuje się opiekę w żłobkach (creches), placówkach o nieedukacyjnym charakterze, natomiast dzieci od 3 do 6 lat mogą uczęszczać do przedszkoli (jardins de inficia) . Istnieją dwa rodzaje przedszkoli – jedne są placówkami oświatowymi o statusie szkoły, a drugie nie podlegają przepisom ani władzom oświatowym, ale zatrudniają kadrę o kwalifikacjach pedagogicznych.

-         W Słowacji obowiązek szkolny rozpoczyna się w wieku 6 lat. Dzieci od 3 do 6 lat mogą uczęszczać do  przedszkola (materska skola), które ma status prawny szkoły.

-         W Słowenii obowiązek szkolny rozpoczyna się w wieku 7 lat. Dzieci od 1 roku do 7 lat mogą uczęszczać do placówek zapewniających opiekę( VRTCI), ale nie mają one statusu placówki edukacyjnej. Dla dzieci 6-cio letnich organizuje się  przygotowanie do szkoły (PPS), co jest odpowiednikiem naszych „zerówek”. Od 1996 roku po reformie ustrojowej , w wyniku której powstały gminy, do kompetencji których należy organizacja opieki przedszkolnej następuje włączanie niektórych placówek VRTCI dla dzieci powyżej 3 roku życia do systemu szkolnego.

-         W Szwecji obowiązek szkolny rozpoczyna się od 7-miu lat. Dzieci od 1 roku do 7 lat mogą uczęszczać do przedszkola (FORSKOLA), placówki o charakterze edukacyjnym, ale nie posiadającej statusu szkoły. Placówki te zatrudniają kadrę pedagogiczną , ale wychowawcy nie mają statusu nauczyciela. Dla dzieci 6-cio letnich organizuje się także roczne przygotowanie do szkoły w przedszkolach dla sześciolatków o charakterze szkoły (FORSKOLEKLASS). Przygotowanie to jest nieobowiązkowe.

-         Na Węgrzech obowiązek szkolny rozpoczyna się od 6-ciu lat. Dla dzieci od 1 roku do 3 lat organizuje się opiekę w placówkach zwanych BOLCSODE, które nie mają charakteru edukacyjnego, natomiast  dzieci od 3 do 6 lat można zapisać do przedszkola o statusie szkoły (OVODA). Dzieci 5-letnie maja obowiązek uczestniczenia w codziennych czterogodzinnych zajęciach dydaktycznych przygotowujących je do szkoły.

-         W Wielkiej Brytanii obowiązek szkolny rozpoczyna się w 5-tym roku życia, z wyjątkiem Irlandii Północnej , gdzie obowiązek szkolny mają już dzieci 4-ro letnie. Dla dzieci od 3 miesięcy do czasu rozpoczęcia nauki w szkole istnieją placówki opieki i zabawy: placówki opieki dziennej (DAY NURSERIES lub NURSERIES CENTRES) grupy gier i zabaw (PLAYGROUPS), grupy przedszkolne (PRE-SCHOOL GROUPS). Mają one z zasady charakter nieedukacyjny. Jednakże od 1997 roku władze zachęcają rodziców do korzystania z placówek przed-szkolnych wdrażając bezpłatny program edukacji przedszkolnej dla dzieci przed rozpoczęciem obowiązku szkolnego. Program ten jest wdrażany w istniejących placówkach o charakterze nieedukacyjnym , ale w tym zakresie, w jakim jest finansowany ze środków publicznych podlega on wymogom i kontroli władz oświatowych.

 

Ten krótki przekrój pokazuje zróżnicowanie form organizacyjnych wychowania przedszkolnego występujących w różnych krajach europejskich, czasami różnice dotyczą tez regionów w danym kraju. Organizacja przedszkoli leży bowiem zawsze  w kompetencjach samorządów lokalnych i jest wypadkową tradycji kulturowych, potrzeb i możliwości finansowych. W naszej tradycji kulturowej przywykliśmy do żłobków oraz  edukacji przedszkolnej w tradycyjnym przedszkolu o statusie szkoły. Należy jednak zauważyć, że moglibyśmy jakąś formą edukacji przedszkolnej objąć znacznie więcej dzieci niż dziś, szczególnie dzieci wiejskich. Samorządy lokalne bronią się przed tradycyjnymi przedszkolami ze względu na zbyt duże obowiązkowe obciążenia finansowe. Wieś polska jest cywilizacyjnie zaniedbana. Rady gmin staja przed dylematami : czy doprowadzić bieżącą wodę, założyć kanalizację do gospodarstw , czy utrzymać publiczne przedszkole. Należy zatem myśleć jeszcze  o innych , alternatywnych rozwiązaniach , formach efektywnych ale tańszych., formach, które zostaną zaakceptowane zarówno przez rodziców jak i samorządy.

Taką propozycją jest projekt wdrażany w czterech województwach przez Federację Inicjatyw Oświatowych „Małe Przedszkole w Każdej Wsi”.

Alternatywne formy wychowania przedszkolnego mają swoich zagorzałych i dobrze zorganizowanych przeciwników- głównie ZNP. Myślą oni kategoriami interesu pracowników oświaty i  z tego punktu widzenia definiują inne projekty jako zagrożenie dla zatrudnionych według Karty Nauczyciela w dotychczasowych przedszkolach nauczycielek i wychowawczyń. Nie mają racji. Od zapisów  prawnych blokujących alternatywne formy pieniędzy nie przybędzie , nowe przedszkola nie powstaną, stare się nie reaktywują i wiele dzieci zostanie pozbawionych możliwości wczesnej edukacji.

Małe przedszkola w każdej wsi...w województwie łodzkim

< Poprzednia		Następna >